Actuele cijfers en de complexiteit van een zombillion in de financiële wereld

De term “zombillion” is de laatste tijd steeds vaker te horen in financiële kringen, hoewel het geen officiële economische term is. Het verwijst naar een hypothetische situatie waarin een enorm aantal bedrijven, ondanks structurele problemen en slechte prestaties, kunstmatig in leven worden gehouden door goedkope kredieten en overheidssteun. Deze entiteiten, de zogenaamde ‘zombiebedrijven’, slorpen kapitaal op dat elders, bij meer levensvatbare ondernemingen, ten goede zou komen. Dit fenomeen roept belangrijke vragen op over de efficiëntie van de kapitaalallocatie en de mogelijke risico's voor de financiële stabiliteit.

Het concept van een zombillion is niet zomaar een academische discussie; het heeft reële implicaties voor economische groei, productiviteit en innovatie. Wanneer kapitaal wordt vastgehouden in bedrijven die niet in staat zijn om te concurreren of te groeien, belemmert dit de ontwikkeling van nieuwe, dynamische ondernemingen die wel potentieel hebben. Dit kan leiden tot een vertraging van de economische groei en een afname van de algehele welvaart. De zoektocht naar het herkennen en begrijpen van de factoren die bijdragen aan dit fenomeen is essentieel voor beleidsmakers en investeerders.

De Oorzaken van het Zombificatieproces

Het zombificatieproces, het omzetten van levensvatbare bedrijven in ‘zombies’, is een complex fenomeen met meerdere oorzaken. Een belangrijke factor is het langdurig lage renteniveau, dat geleidelijk aan de kosten van het lenen van geld heeft verlaagd. Dit heeft het voor bedrijven makkelijker gemaakt om schulden aan te gaan en te herfinancieren, zelfs als hun fundamentele bedrijfsresultaten zwak zijn. Bovendien heeft de bereidheid van banken om leningen te verstrekken aan noodlijdende bedrijven, vaak gedreven door politieke druk of de angst om verliezen te rapporteren, het proces verder versneld. Dit creëert een perverse incentive structuur waarin bedrijven die eigenlijk zouden moeten falen, worden gered door voortdurende kredietverstrekking.

De Rol van Overheidssteun

Naast lage rentetarieven speelt overheidssteun een significante rol in het zombificatieproces. Tijdelijke steunmaatregelen, bedoeld om bedrijven te helpen tijdens economische crises, kunnen, indien ze te lang worden voortgezet, leiden tot een afhankelijkheid van overheidsmiddelen. Dit ondermijnt de noodzaak voor bedrijven om efficiënt te opereren en te innoveren. Bedrijven die afhankelijk zijn van overheidssteun zijn vaak minder geneigd om risico's te nemen of te investeren in onderzoek en ontwikkeling, waardoor hun concurrentiepositie verder afneemt. De steun dient in eerste instantie als een noodoplossing, maar kan resulteren in een chronisch probleem.

Jaar	Aantal Zombiebedrijven (geschat)
2008	Relatief laag, na de financiële crisis.
2015	Merkbare stijging, door lage rente.
2020	Aanzienlijke toename, als gevolg van de COVID-19 pandemie en steunpakketten.
2023	Stabilisatie, met nog steeds een hoog aantal.

De tabel laat zien dat het aantal zombiebedrijven ondanks de schommelingen in de economie, over het algemeen stijgend is. Deze trend is zorgwekkend en vraagt om een kritische evaluatie van het beleid met betrekking tot faillissementsrecht en overheidssteun.

De Impact op de Economie

De aanwezigheid van een groot aantal zombiebedrijven heeft een negatieve impact op de economie op verschillende manieren. Ten eerste belemmert het de productiviteitsgroei. Zombiebedrijven zijn doorgaans minder productief dan gezonde bedrijven, omdat ze minder geneigd zijn om te investeren in innovatie en efficiëntieverbeteringen. Dit resulteert in een lagere algehele productiviteit van de economie. Ten tweede verdringt het kapitaal dat anders zou kunnen worden gebruikt voor meer productieve investeringen. Kapitaal dat wordt vastgehouden in zombiebedrijven, is niet beschikbaar voor nieuwe, groeiende bedrijven met potentieel. Dit remt de economische groei en innovatie.

De Gevolgen voor de Arbeidsmarkt

De impact van zombiebedrijven strekt zich ook uit tot de arbeidsmarkt. Hoewel ze banen kunnen behouden, zijn deze banen vaak van lagere kwaliteit en bieden ze minder kansen op professionele ontwikkeling. Zombiebedrijven zijn vaak minder in staat om concurrerende lonen en secundaire arbeidsvoorwaarden te bieden, wat kan leiden tot een afname van de arbeidsparticipatie en een toename van de loonongelijkheid. Bovendien kunnen de werknemers van zombiebedrijven kwetsbaarder zijn voor ontslag, aangezien deze bedrijven vaker failliet gaan.

• Verminderde productiviteitsgroei door gebrek aan innovatie.
• Verdroging van kapitaal voor nieuwe, gezonde bedrijven.
• Lagere kwaliteit van banen en minder kansen op ontwikkeling.
• Verhoogd risico op faillissement en ontslag voor werknemers.
• Vertekend concurrentiebeeld, waardoor marktwerking wordt belemmerd.

Deze punten illustreren de omvang van de negatieve gevolgen die de aanwezigheid van zombiebedrijven heeft op de economische vitaliteit.

Het Identificeren van Zombiebedrijven

Het identificeren van zombiebedrijven is geen eenvoudige taak, omdat er geen eenduidige definitie bestaat. Een veelgebruikte indicator is de “interest coverage ratio”, de verhouding tussen de winst voor rente en belastingen (EBIT) en de rentekosten. Bedrijven met een lage interest coverage ratio, bijvoorbeeld lager dan 1,0, worden vaak beschouwd als zombies, omdat ze niet in staat zijn om hun rentekosten te dekken uit hun operationele winst. Echter, deze indicator is niet perfect, omdat het niet rekening houdt met andere factoren, zoals de schuldenlast en de cashflow.

Alternatieve Indicatoren

Naast de interest coverage ratio zijn er andere indicatoren die kunnen worden gebruikt om zombiebedrijven te identificeren. Een lage kapitaalrendement(Return on Capital Employed, ROCE) en een dalende omzet kunnen bijvoorbeeld ook signalen zijn van een bedrijf in nood. Het is belangrijk om een combinatie van indicatoren te gebruiken en de context van het bedrijf in overweging te nemen. Een gedetailleerde analyse van de financiële prestaties, de schuldenlast en de concurrentiepositie is essentieel om te bepalen of een bedrijf daadwerkelijk een zombie is.

1. Bereken de interest coverage ratio.
2. Analyseer de kapitaalrendement (ROCE).
3. Bekijk de omzettrends over een periode van vijf jaar.
4. Evalueer de schuldenlast en de cashflowpositie.
5. Beoordeel de concurrentiepositie en de marktomstandigheden.

Het volgen van deze stappen kan helpen bij het identificeren van bedrijven die mogelijk tot de categorie 'zombie' behoren en kunnen een subsidie of lening misbruiken, of die niet in staat zijn te floreren in een normale markt.

Internationale Vergelijkingen en Best Practices

Het fenomeen van zombiebedrijven is niet beperkt tot één land of regio; het is een wereldwijde trend. Verschillende landen hebben verschillende benaderingen gevolgd om het probleem aan te pakken. In sommige landen, zoals de Verenigde Staten, heeft men gekozen voor een relatief laissez-faire benadering, waarbij men vertrouwt op de markt om de problemen op te lossen. In andere landen, zoals Duitsland, heeft men een meer actieve rol gespeeld, door bedrijven te helpen bij het herstructureren of te dwingen tot faillissement. De effectiviteit van deze verschillende benaderingen is nog onderwerp van discussie.

De Toekomst van Zombiebedrijven en de Financiële Stabiliteit

De toekomst van zombiebedrijven is onzeker, en hun aanwezigheid vormt een risico voor de financiële stabiliteit. Een plotselinge stijging van de rentevoeten of een verslechtering van de economische omstandigheden zou kunnen leiden tot een golf van faillissementen, wat de financiële sector zou kunnen destabiliseren. Het is daarom van cruciaal belang dat beleidsmakers en toezichthouders waakzaam blijven en proactief maatregelen nemen om de risico's te beperken. Dit omvat het aanmoedigen van herstructurering, het verstrekken van gerichte steun aan levensvatbare bedrijven en het verbeteren van het faillissementsrecht.

Het probleem van ‘zombillion’ vereist een genuanceerde benadering. Het is belangrijk om de voordelen van het stimuleren van ondernemerschap en innovatie in evenwicht te brengen met de noodzaak om economische stabiliteit te waarborgen. Het creëren van een omgeving waarin bedrijven worden aangemoedigd om efficiënt te opereren en te innoveren, is essentieel voor het bevorderen van duurzame economische groei en welvaart. De manier waarop de wereld omgaat met deze huidige uitdaging zal bepalend zijn voor de toekomstige financiële gezondheid en zorg ervoor dat kapitaal naar de meest efficiënte en levensvatbare bedrijven stromt.